Diyabetik ayak bakımı, diyabet hastalarının yaşam kalitesini koruyabilmesi ve ciddi komplikasyonların önlenebilmesi için hayati öneme sahiptir. Diyabete bağlı olarak gelişen sinir hasarı (nöropati) ve kan dolaşımı bozuklukları, ayakta yara oluşumuna, enfeksiyonlara ve hatta uzuv kaybına kadar gidebilecek ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle düzenli takip, erken müdahale ve doğru bakım yöntemleri, diyabetik ayak sağlığı açısından vazgeçilmezdir.
Diyabetik ayak, diyabet hastalarında sinirlerin hasar görmesi (periferik nöropati) ve damarların tıkanması sonucu ayaklarda his kaybı, deformasyon ve yara oluşumuna yatkınlığın artmasıyla ortaya çıkan bir klinik tablodur. Ayakta küçük bir kesik ya da su toplaması bile, hissedilmediği için hızla enfekte olabilir ve ciddi yaralara dönüşebilir. Tedavi edilmezse enfeksiyon kemiklere yayılabilir ve gangrene yol açabilir.
Diyabetik ayak bakımı, sadece estetik ya da rahatlık açısından değil, hastanın hayatını kurtaracak düzeyde önem taşır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre diyabete bağlı ayak yaraları, uzuv amputasyonlarının en sık nedenlerinden biridir. Ancak bu yaraların büyük çoğunluğu, etkili bir ayak bakımı ve kontrol programıyla önlenebilir.
Diyabetik ayakta çeşitli belirtiler görülebilir. Bu belirtiler, zamanla daha da ilerleyerek ciddi sağlık sorunlarına dönüşebilir.
Bu belirtilerden biri veya birkaçı fark edildiğinde mutlaka uzman bir sağlık profesyoneline başvurulmalıdır. Doç. Dr. Selim Aydın, bu tür belirtileri yaşayan diyabet hastalarının zaman kaybetmeden tedaviye yönlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Diyabetik ayakta bazı bireyler daha yüksek risk altındadır. Bu risk faktörlerinin bilinmesi ve kontrol altına alınması, koruyucu sağlık yaklaşımı açısından büyük fayda sağlar.
Diyabet hastalığı süresi uzadıkça, sinir hasarı ve damar tıkanıklığı gibi komplikasyonlar gelişme ihtimali artar. Bu nedenle uzun süredir diyabet tanısı olan bireyler düzenli olarak ayak muayenesi yaptırmalıdır.
Kan şekeri düzeylerinin sürekli yüksek seyretmesi, damar duvarlarına ve sinirlere zarar verir. Bu durum, ayakta yara oluşumunu kolaylaştırır.
Sigara, kan dolaşımını olumsuz etkiler. Özellikle diyabet hastalarında periferik damarların tıkanmasına neden olarak ayakta doku beslenmesini bozar. Sigaranın bırakılması, ayak sağlığı için oldukça önemlidir.
Sıkı, dar veya topuklu ayakkabılar ayakta baskı oluşturabilir. Bu baskı, ayakta nasır ve yara oluşumunu hızlandırır. Diyabetik hastalar özel ortopedik ayakkabılar giymelidir.
Daha önce ayakta yara çıkmış veya parmak/amputasyon öyküsü olan hastalar, tekrar benzer sorunlar yaşama açısından yüksek risk taşır.
Koruyucu bakım, diyabetik ayak problemlerini önlemek açısından kritik önemdedir. Bu kapsamda alınması gereken önlemler şunlardır.
Günlük Ayak Kontrolü
Hastalar her gün ayaklarını dikkatlice incelemelidir. Aynaya bakarak topuk, parmak araları ve taban gözlemlenmeli, herhangi bir kesik, kızarıklık, su toplama veya yara fark edildiğinde hemen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Ayaklar her gün ılık suyla yıkanmalı, ancak sıcak su kullanılmamalıdır. Yıkandıktan sonra parmak araları dâhil dikkatlice kurulanmalı ve cilt kuruluğu varsa nemlendirici uygulanmalıdır.
Tırnaklar düz kesilmeli, köşelerden derin alınmamalıdır. Enfeksiyon riski taşıyan batık tırnaklar için uzman yardımı alınmalıdır.
Ayak sağlığına uygun, yumuşak tabanlı, basınca duyarlı ortopedik ayakkabılar tercih edilmelidir. Ayakkabı içine yabancı cisim kaçmadığından emin olunmalı, çorapsız ayakkabı giyilmemelidir.
Pamuklu, dikişsiz çoraplar kullanılmalı, lastikli ve dar çoraplardan kaçınılmalıdır. Günlük olarak çorap değişimi sağlanmalıdır.
Ayakta yara geliştiğinde hızlı ve etkin bir şekilde müdahale edilmelidir. Bu sürecin gecikmesi enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir. Doç. Dr. Selim Aydın, yara yönetiminde multidisipliner bir yaklaşımın gerekliliğini özellikle vurgulamaktadır.
Yaranın derinliği, enfekte olup olmadığı, çevre dokulara yayılımı ve damar dolaşımı durumu dikkatlice değerlendirilir. Bu değerlendirme doğrultusunda tedavi planı oluşturulur.
Enfekte yaralarda uygun antibiyotik tedavisi uygulanır. Enfeksiyon kontrol altına alınmadan yara iyileşmesi mümkün değildir.
Yaranın iyileşmesi için ölü dokular cerrahi, enzimatik veya mekanik yollarla temizlenir. Bu işlem, yaranın oksijenlenmesini ve yeni doku oluşumunu destekler.
Yaranın bulunduğu bölgeye baskı gelmesini önlemek için özel cihazlar, alçılar veya özel ayakkabılar kullanılır. Bu yöntemle yaranın daha hızlı iyileşmesi sağlanır.
Damar tıkanıklığı söz konusuysa, kan akımını yeniden sağlamak amacıyla bypass veya anjiyoplasti gibi damar cerrahisi uygulamaları yapılabilir. Bu, yaranın iyileşmesini ciddi şekilde destekler.
Bazı durumlarda cerrahi müdahale kaçınılmaz hale gelebilir. Cerrahi müdahale, enfeksiyonun kontrol altına alınamadığı, kemik enfeksiyonu (osteomyelit) geliştiği veya gangren durumunda uygulanır.
Sadece etkilenen parmak veya küçük bir bölge alınarak enfeksiyonun yayılması engellenmeye çalışılır.
Ayakta daha geniş enfeksiyon gelişmişse, diz altı veya diz üstü amputasyon yapılabilir. Bu durum hem fiziksel hem de psikolojik açıdan oldukça zordur. Doç. Dr. Selim Aydın, bu aşamaya gelinmemesi için erken tanı ve önleyici tedavilerin uygulanmasını önemle önermektedir.
Diyabetik ayak yaraları ya da amputasyon sonrası hastaların yaşam kalitesi önemli ölçüde etkilenebilir. Bu süreçte fiziksel rehabilitasyon, psikolojik destek ve sosyal uyum programları devreye girmelidir.
Fizik tedavi uygulamaları, hastaların yürüme yetisini geri kazanmasını sağlar. Ortez ve protezler ise mobiliteyi destekler.
Amputasyon sonrası depresyon, özgüven kaybı ve sosyal izolasyon sık görülür. Psikolojik destek bu noktada çok kıymetlidir.
Aile bireyleri, hastaya bakım sürecinde yardımcı olabilmelidir. Bunun için doğru bilgilendirme, eğitim seminerleri ve danışmanlık hizmetleri verilmelidir.
Diyabetik ayak, erken fark edildiğinde ve düzenli bakımla büyük ölçüde önlenebilir bir sorundur. Ancak ihmal edildiğinde ciddi enfeksiyonlara ve uzuv kaybına yol açabilir. Bu nedenle düzenli doktor kontrolleri, bilinçli ayak bakımı ve uygun yaşam tarzı değişiklikleri hayat kurtarıcı niteliktedir. Özellikle Doç. Dr. Selim Aydın gibi uzman hekimlerin rehberliğinde yürütülen çok yönlü tedavi ve takip programları, diyabetik ayak hastalarının sağlıklı bir yaşam sürmesini mümkün kılmaktadır.
Whatsapp
Hemen Ara!