Diyabetik ayak yarası, diyabet hastalığına bağlı olarak ayakta gelişen kronik ve enfekte olabilen açık yaralardır. Bu durum, hem hastanın yaşam kalitesini düşüren hem de ciddi komplikasyonlara yol açabilen önemli bir sağlık sorunudur. Doç. Dr. Selim Aydın, bu konuda uzman görüşlerini paylaşarak, hem hastalar hem de sağlık profesyonelleri için önemli bilgiler sunmaktadır.
Diyabet, vücuttaki kan şekeri seviyesinin kronik olarak yüksek seyretmesine neden olur. Bu durum uzun vadede sinir hasarına (nöropati) ve damar tıkanıklığına (periferik arter hastalığı) yol açabilir. Her iki durum da ayakta yara oluşma riskini artırır. Özellikle ayak sinirlerinde hissizlik geliştiğinde, hasta küçük kesikleri ya da basınç noktalarını fark edemez ve bu bölgeler zamanla diyabetik ayak yarası haline gelir.
Diyabetik nöropati, ayaklarda his kaybına neden olur. Bu durumda hasta ayağında oluşan basınç, travma ya da ısı kaynaklı hasarları fark edemez. Ayakkabı içinde oluşan sürtünmeler bile zamanla ciddi ülserlere dönüşebilir. Doç. Dr. Selim Aydın, erken teşhisin ve düzenli kontrolün bu tür komplikasyonların önlenmesinde kritik olduğunu belirtmektedir.
Periferik arter hastalığı, ayaklara yeterli kan akımını engeller. Bu durum yara iyileşmesini geciktirir ve enfeksiyon riskini artırır. Ayakta açılan küçük bir yara bile, yeterli oksijen ve besin gitmediği için kronikleşebilir. Diyabetik ayak yarası, bu nedenlerle zamanla büyüyebilir ve gangren gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Diyabetik ayak yarası, farklı derecelerde ve özelliklerde olabilir. Bu yaraların sınıflandırılması, doğru tedavi stratejilerinin belirlenmesini sağlar.
Erken dönemde, yara sadece derinin üst katmanlarını etkiler. Kızarıklık, hafif şişlik ve cilt bütünlüğünde bozulma görülür. Bu aşamada müdahale edilirse, yara genellikle enfekte olmadan iyileşebilir.
İlerlemiş vakalarda yara, cilt altı dokulara, tendonlara ve hatta kemiğe kadar ulaşabilir. Enfeksiyon bu aşamada sık görülür. Pürülan (irinli) akıntı, kötü koku, ateş gibi sistemik belirtiler de görülebilir. Doç. Dr. Selim Aydın, bu tip yaraların hızlı ve agresif şekilde tedavi edilmesi gerektiğini vurgular.
Dolaşımın ciddi şekilde bozulduğu durumlarda ayakta siyahlaşma, doku nekrozu ve gangren gelişebilir. Bu durum acil müdahale gerektirir ve sıklıkla cerrahi olarak ölü dokuların çıkarılması gerekir. Bu evredeki bir diyabetik ayak yarası, ayak kaybı riski taşıyabilir.
Diyabetik ayak yarası tanısı, klinik muayene ve bazı yardımcı testlerle konulur.
Hekim, yaranın derinliğini, enfeksiyon varlığını, çevre dokuların durumunu ve dolaşımı değerlendirir. Nabız kontrolleri, renk değişiklikleri ve sıcaklık farklılıkları not edilir.
Tam kan sayımı, CRP, sedimantasyon gibi iltihabi belirteçler enfeksiyonun düzeyi hakkında bilgi verir. Kültür testleri ile enfeksiyona neden olan mikroorganizmalar belirlenir.
Röntgen, MR ya da Doppler ultrason gibi yöntemlerle kemiğe yayılım, derin doku enfeksiyonu ve damar durumu değerlendirilir. Özellikle osteomiyelit (kemik enfeksiyonu) açısından MR önemli bir tanı aracıdır.
Doç. Dr. Selim Aydın, diyabetik ayak yarası tedavisinin multidisipliner bir yaklaşım gerektirdiğini vurgular. Tedavide amaç yaranın iyileşmesini sağlamak, enfeksiyonu kontrol altına almak ve ayağı kurtarmaktır.
Ölü dokular, bakterilerin üremesi için uygun ortam oluşturur. Bu nedenle düzenli olarak debridman (ölü dokuların temizlenmesi) yapılır. Bu işlem cerrahi olarak, enzimatik ajanlarla veya mekanik yöntemlerle gerçekleştirilebilir.
Enfeksiyon varsa, kültür sonucuna göre uygun antibiyotik başlanır. Sistemik enfeksiyon varsa, hastanın hastaneye yatırılarak damar içi antibiyotik uygulanması gerekebilir.
Yaranın olduğu bölgeye bası uygulandıkça iyileşme yavaşlar. Bu nedenle özel ayakkabılar, baston, walker ya da yatak istirahati önerilebilir. Özellikle Charcot ayağı gelişmişse, özel ortezlerle desteklenmelidir.
Periferik damar hastalığı olan hastalarda, stentleme, anjiyo ya da bypass gibi işlemlerle kan akışı artırılabilir. Bu müdahaleler yara iyileşmesini önemli ölçüde destekler.
Bazı vakalarda enfekte ya da ölü dokuların cerrahi olarak çıkarılması gerekir. Bu işlemler küçük amputasyonlardan major amputasyonlara kadar değişebilir. Amaç hastayı sepsis gibi hayatı tehdit eden durumlardan korumaktır.
Diyabetik ayak yarası tedavisinde klasik yöntemlerin yanı sıra bazı yenilikçi uygulamalar da umut vaat etmektedir.
Bu yöntemde, yara üzerine özel bir cihazla negatif basınç uygulanarak yara içerisindeki sıvılar uzaklaştırılır, yeni damar oluşumu ve granülasyon dokusu gelişimi teşvik edilir.
Plazma türevleri (PRP), kollajen içerikli ürünler ya da epidermal büyüme faktörleri içeren spreyler yara iyileşmesini hızlandırmak amacıyla kullanılır.
Basınçlı oksijen uygulamasıyla yara bölgesine daha fazla oksijen taşınması sağlanır. Bu yöntem özellikle iskemik dokularda yararlı olabilir.
İyileşmenin temel şartı, kan şekeri düzeyinin düzenli olmasıdır. Diyabet iyi kontrol edilmezse en iyi tedavi yöntemleri bile başarısız olabilir.
Hastalar her gün ayaklarını kontrol etmeli, renk değişikliği, çatlak, su toplaması gibi belirtileri hemen sağlık profesyoneline bildirmelidir.
Dar, sivri ya da sürtünme yapan ayakkabılardan uzak durulmalıdır. Tercih ortopedik, içi yumuşak, dikişsiz ayakkabılardan yana yapılmalıdır.
Sigara ve alkol, damar yapısını bozarak yara iyileşmesini zorlaştırır. Doç. Dr. Selim Aydın, bu alışkanlıkların mutlaka terk edilmesini önermektedir.
Diyabetik ayak yarası, dünya genelinde en sık amputasyon nedenlerinden biridir. Ancak doğru tedavi ve bakım ile bu risk büyük ölçüde azaltılabilir. Erken dönemde fark edilen ve uygun şekilde tedavi edilen yaralar çoğunlukla ayak kaybına neden olmadan iyileşir.
Diyabetik ayak yarası, sadece bir deri problemi değil, diyabetin sistemik komplikasyonlarının bir yansımasıdır. Tedavisi sabır, süreklilik ve multidisipliner yaklaşım gerektirir. Hastaların eğitimi, rutin kontroller, doğru ayakkabı seçimi, düzenli kan şekeri takibi bu sürecin olmazsa olmazlarıdır.
Doç. Dr. Selim Aydın, bu konuda toplumun bilinçlendirilmesinin, hem hasta hem de sağlık sistemi üzerindeki yükü azaltmada büyük rol oynayacağını ifade etmektedir. Diyabetik ayak yarası, uygun yönetimle önlenebilir ve tedavi edilebilir bir durumdur. Ancak ihmal edildiğinde, yaşamı tehdit eden bir tabloya dönüşebilir.
Whatsapp
Hemen Ara!